امروز: دوشنبه, ۰۱ مرداد ۱۳۹۷ برابر با ۰۹ ذو القعدة ۱۴۳۹ قمری و ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۸ میلادی
تعداد افراد آنلاین : ۲,۱۱۲ نفر
آخرین به روز رسانی : ۱ دقیقه قبل
یک گرم طلای 18 عیار : ۲۷۳,۳۳۰ تومان
سکه تمام بهار : ۳,۳۳۱,۰۰۰ تومان
دلار: ۴۳,۷۳۰ ریال
یورو: ۵۱,۳۲۶ ریال
 

آخرین اخبار


کد خبر: 3678
تاریخ انتشار: پنج شنبه, ۰۲ فروردين ۱۳۹۷ ۰۸:۱۵
دسته: ایران گشت
پرینت
ایمیل
«كليدر» در غربت

كليدر، روستايي كوچك در دل يك رُمان بزرگ

 در سفر به روستاي كليدر، گويي در بطن رُمان كليدر زندگي كرديم، همان لحظه‌هاي ناب گردشگري ادبي كه تا دل و جانمان نفوذ كرد

روزنانه توریسم نوشت:اين روزها، كليدرِ كهنسال در سايه بي مهري‌ها و ناآشنايي گردشگران، حال و هواي روزهاي جواني را از دست داده و غربتي عظيم در عمق چشمانش موج مي‌زند

 كلیدر؛ روستایی جاودانه و تاریخی، روستايي در دل داستان، روستايي با گنجینه‌های هزاران ساله كه در لابلای صفحات تاریخ خراسان گمشده است و این روزها، کلیدر کهنسال در سایه بی‌مهری‌ها و ناآشنایی گردشگران، حال و هوای روزهای جوانی را از دست داده و غربتی عظیم درعمق چشمانش موج می‌زند.


تقریباً تمامی اهالی هنر و ادبیات ایران، بویژه كسانی كه ادبیات معاصر را دنبال می‌كنند، با نام كتاب مشهور «كلیدر» اثر محمود دولت آبادی آشنا هستند. برای بسیاری از مردم ايران، نام عجیب این كتاب همواره مورد پرسش قرار داشته و شاید كمتر كسی بداند كه نام این رمان، از روستایی در شمال شرق ایران گرفته شده است.

كلیدر، روستایی است در بخش «سرولایت» شهرستان نیشابور كه با قرار گرفتن در منطقه‌ای كوهستانی، آب و هوای خنك و معتدلی دارد. طبیعت و پوشش گیاهی كلیدر، بسیار زیبا و مطبوع است. كوه‌های بلند اطراف كلیدر كه بخشی از رشته كوه بینالود است، چشمه‌های بسیاری را در منطقه كلیدر سیراب می‌كند كه بر جاذبه‌ و زیبایی آن می‌افزاید.

دهها گونه جانور، از پلنگ و گراز گرفته تا شغال و گرگ و روباه، در این ناحیه زندگی می‌كنند. در كنار زیبایی‌های طبیعی، این روستا سابقه تاریخی هم دارد. در پژوهش‌های انجام شده روی نام كلیدر، گروهی بر این باورند كه كلیدر، واژه‌ای پهلوی است كه از دو بخش «كلی» به معنای محكم و «در» به‌معنای قلعه تشكیل شده است.
شاید معروف‌ترین بنای این روستا را بتوان گنبدی تاریخی به نام گنبد كلیدر نام برد. این بنا، از تخته سنگ‌های صاف ساخته شده و گنبدی كم ارتفاع دارد.

از دیگر بناهای تاریخی این روستا، می‌توان به قلعه كهنه، از سده چهارم تا سده هشتم هجری، غار قلعه حاجی مربوطه به دوره صفوی و حمام نادری، بازمانده از دوره افشاريان اشاره كرد. تپه قلعه كهنه، تپه‌ای تاریخی است كه بررسی سفال‌های قدیمی نشان می‌دهد تاریخ آن به سده هفتم تا یازدهم هجری برمی‌گردد. قلعه حاجی هم یكی دیگر از آثار تاریخی اين منطقه است كه در شمال روستا و رو به روی تپه قلعه كهنه قرار دارد.
 روستای سبز: در کلیدر به سبب وجود باغ‌های فراوان و زمین‌های حاصلخیز، هم باغداری و هم کشاورزی، بسيار رونق دارد و محصولات باغی محدود به چند میوه خاص نمی‌شود، بلکه در همه ماه‌های بهار و تابستان، در کلیدر انواع ميوه‌ها به صورت گسترده به عمل مي‌آيد.

روزگار طلایی کلیدر: کلیدر با این که تقریباً در همه دوره‌ها، از آبادی‌های مهم، تأثیرگذار و سرشناس بوده است، اما به نظر می‌رسد دوران شکوه و افتخار آن، قرون هفتم و هشتم هجری بوده است، چنانكه شهاب الدین عبدالله خوافی، تاریخ نویس دوره تیموری در کتاب «تاریخ حافظ ابرو»، روایتگر شکوهمندی کلیدر در طول قرون و اعصار گذشته است و نشان می‌دهد که این روستای کوچک، در گذشته تا چه میزان از وسعت و افتخار برخوردار بوده است.

 در جستجوي «گل محمد»: سفرمان را آغاز مي‌كنيم، هدف سفر ما انطباق واقعیت با روایت‌های رُمان نیست، باید بگویيم که ما بیشتر در پی یافتن لوکیشن‌های اتفاق‌های رُمان هستیم تا خود واقعیت.
ابتدا به روستای هاشم آباد مي‌رويم. در کتاب کلیدر، به حضور گل محمد در این روستا اشاره شده است. طبق معمول، سراغ پیرمردان را گرفتیم و سرانجام، زیر سایه یک بید، سه پیرمرد نازنین، هر کدام بخشی از حکایت «گل محمد» را برایمان روایت کردند و خاطراتي از او را به ياد آوردند. عصر همان روز، در روستاي «علي آباد كالخوني» مهمان پیرمردی صاحبدل شدیم و او نيز براي ما داستان‌هايي از گل محمد را روايت كرد. بعدا ز ترك «علي آباد كالخوني»، به روستاي «زعفراني» مي‌رويم و از کاروانسرای روستای زعفرانی هم ديدن كرديم. روزگاری مردمان این روستا بهترین آب نوشیدنی را از داخل همین آب انبار تهیه می‌کردند.

يكي از اهالي روستا، ما را به قبرستان مي‌برد تا مزار خان محمد، برادر گل محمد و قاتل او را نشانمان دهد. «خان محمد» در ماجراي قتل برادر، زنده مي‌ماند و از قاتل او، يعني علي اكبر اربابي انتقام مي‌گيرد.

 در راه كليدر: مقصد بعدی، روستای کلیدر است. کلیدر روستایی است متعلق به نیشابور. بد نیست بدانید که علاوه بر کلیدر، روستای دیگری وجود دارد به نام سنگ کلیدر و آن هم متعلق به نیشابور. به نقشه که نگاه کنید، نام روستای سنگ کلیدر را پیدا نمی‌کنید. نام این روستا در نقشه، دهنه نام دارد. درواقع و به قول محلی‌ها، اسم کامل این روستا، دهنه سنگ کلیدر است. جالب این است که اصلاً در کلیدر که نام رُمان «دولت آبادی» است، هیچ اتفاق خاصی نمی‌افتد و این روستای سنگ کلیدر است که محل وقوع اتفاقات واقعی و اتفاقاتی است که در رُمان به آنها اشاره شده است. جالب‌تر اینکه نام روستای سنگ کلیدر در رمان، قلعه چمن است. در رابطه با خود روستای کلیدر شاید این موضوع جالب توجه باشد که در ابتدای رُمان، مارال از همین روستا به سمت سبزوار می‌رود تا پدر و نامزدش را در زندان ملاقات کند.

روستای کلیدر، روستای زيبايي است. آب دارد و باغات فراوان. مردمانش در روزی که ما به سراغشان رفتیم، مشغول خشک کردن سردرختی‌ها بر روی پشت بام‌هایشان بودند.

 پاي ديوار سرنوشت: کلیدر را که ترک کردیم از راه سلطان آباد به سمت سبزوار راهی شدیم. روزگاری پیش از این، این بنای مخروبه، قهوه‌خانه‌ای بوده که از مسافران راه سبزوار - قوچان پذیرایی می‌کرد و اقامت شبانه مسافران را تدارك مي‌ديد. پيرمردي در همين قهوه‌خانه از قول پدرش برایمان تعریف کرد که یک روز گل محمد و یارانش در اينجا نشسته و مشغول خوردن انگور بودند. احتمالاً قهوه‌خانه‌ای که در رُمان کلیدر «در مسیر سبزوار - سلطان آباد» به آن اشاره شده، همین است و «مارال» هم در این قهوه‌خانه استراحت کرده است. نهایتاً به سبزوار مي‌رسيم تا دوستمان محل دفن گل محمد و یارانش را به ما نشان بدهد. او ما را پاي ديواري برد كه وقتی جسد گل محمد و یارانش را به سبزوار انتقال دادند، به این دیوار تکیه دادند تا مردم ببینند و عبرت بگیرند و پای این دیوار، جسد گل محمد و یارانش را بدون اینکه نشانی از مزارشان باقی بماند، دفن کردند.

 ديدار با دختر «گل محمد»: در جستجوي ردپايي از «گل محمد» و ديدار از روستاي «كليدر»، اين سفر را با ديدار از «پري» دختر گل محمد و تنها بازمانده او، به پايان مي‌رسانيم. پري، دختر گل محمد و ليلاست. اين تصوير شناسنامه پري است، سال تولدش را 1326 نوشته‌اند. پري مي‌گويد وقتي 6 ماهه بوده، پدرش را كشته‌اند. ما در بخشی از سفر فکر می‌کردیم که مارال در رمان «کلیدر» همان لیلا، مادر پری است، اما پری برایمان گفت که مارال وجود خارجی داشته و عاشق گل محمد بوده است. «گل محمد» به خاطر اینکه مارال نامزد داشته، عشقش را پس می‌زند. به همین خاطر، مارال بعد از شنیدن جواب «نه» از گل محمد، خودش را از دره پرت می‌کند و می‌میرد. داستان مارال و گل محمد در کلیدر، اما كلاً جور ديگري تعريف شده است. در اين گشت و گذار ادبي، اين فرصت پيش آمد كه با 5 نوه و 3 نتيجه گل محمد ملاقات كنيم و حتي عروس نوه گل محمد را هم ببينيم.


 حرف‌هاي نويسنده كليدر: «محمود دولت‎آبادی» که خود هیچ کدام از گل محمدها را ندیده است، می‎گوید: هیچ کدام از گل محمدها زنده نیستند، مگر قهرمانان حاشیه‌ای که در متن کتابم نیامده‎اند. در هنگام تحقیق رمان کلیدر، متوجه شدم گل محمد در دوره عصیان خود، مادري نداشته است و من نمی‎خواستم که قهرمان داستانم بدون مادر باشد و برای همین، شخصیت بلقیس را آفریدم. بعد از اينكه گل محمد‎ها را در کوه‎های کلیدر می‎کشند، خان محمد، برادر بزرگتر گل محمد، از صحنه درگیری جان سالم به در می برد و فرار می‎کند. امنیه‌ها، جنازه «گل محمد»، «بیگ محمد»، «صبرو» و سر بریده علیخان (خان عمو) را برای عبرت دیگران دور شهر می‎گردانند و بعد از گرفتن عکس یادگاری، کمی دورتر از رباط‌شهر که ژاندارمری سابق در آنجا مستقر بود، به خاک می‎سپارند. این واقعه درست در سال ۱۳۲۳ هجری شمسی اتفاق افتاد. بعضی‎ها بر جنازه گل محمد شادی کردند و بعضی‎ها گریه.



+ 2
مخالفم - 0

تعداد نظرات: 2
منتشر نشده: 1
 
ir
+0
unlike
-0
الهه ۹۵/۰۶/۱۰ - ۲۲:۳۵
پاسخ
comments تا امروز که ده روز از خواندن کلیدر گذشته اصلا نتونستم هیچ کتاب دیگه ای رو بخونم . بخش اعظمی از ذهن و فکرم رو این رمان مشغول کرده، امروز برای سفر به مشهد از سبزوار و نیشابور گذشتیم با دیدم روستا های سنکلیدر و زعفرانیه و سنگرد و... اشک تو چشمانم حلقه زد و افسوس ها خوردم که نتونستم از ماشین پیاده شم و از اهالی روستاها از گل محمد ها و ستار که دوست داشتنی ترین شخصیت رمان برای من بود پرس و جو کنم، الان ب خواندن این متن از شما تقریبا به یک آرامش نسبی در درونم رسیدم، هرچند که با فهمیدن اینکه مارال همسر واقعی گل محمد نبود از تعجب انگشت به دهان ماندم... واقعا ممنونم که این مطلب رو در اختیارما قرار دادید...
 

ارسال نظر




کد امنیتی
تازه کردن



امروزنامه

چند رسانه ای
آخرین به روز رسانی : ۱ دقیقه قبل
تعداد افراد آنلاین : ۲,۱۱۲ نفر
تعداد کل اخبار : ۴۶,۷۲۹ مورد
اخبار امروز : ۴۷ مورد
تیترها: