معمای یک پیاله شیرهی انگور در خانه لطفعلیان
توریسم آنلاین: برای یافتن راز سفر به ملایر، باید 430 کیلومتراز تهران بکوبید و یکراست بروید خانهی « لطفعلیان »، به این شرط که یک پیاله شیره انگور هم آنجا میل بفرمایید!
از همدان تا ملایر86 کیلومتر راه است .بعضی زبانشناسها گفتهاند که ملایر یعنی «مل» بهمعنی سرزمین و «آیر» بهمعنی آریایی، یعنی سرزمین آریاییها. زبانشناسهای دیگری گفتهاند ملایر یعنی «مل» یا «مال» بهمعنی خانه و «آیر» یا «آگر» بهمعنی آتش، یعنی خانه آتش.
ملایر در کوهپایه زاگرس نشسته و آب و هوایش معتدل و کوهستانی است. اگرچه به قول حمدالله مستوفی: « ملایر را جنگلی انبوه فراگرفته بود که وقتی از ملایر به نهاوند رفتم، به علت انبوهی جنگل، آفتابی مشاهده نمیشد».
«حمداله» البته راست گفته بود، چون هنگام حفاری در این منطقه، ریشههای قطور درختها کشف شد، اما به نظر میرسد در تغییرات آب و هوایی، جنگلها از بین رفتهاند.
در روزگاری که هگمتانه یا اکباتان، یعنی همین همدان خودمان، پایتخت حکومت مادها بود و پس از آن و در سلسلههای مختلف پیش از اسلام، ملایر اهمیت زیادی داشت.
قلعهها و دژهای مختلفی که در این منطقه ساخته شده بود، نشانه این اهمیت است که دژها حافظ امنیت حکومت بودند و امروز، دژ «گوراب» و قلعه «نوشیجان» از آن روزگار به یادگار مانده و همچنین خرابه «قلعه چوبین» که به احتمالی، یادگار بهرام چوبین، سردار ایرانی است و باقیماندهی قلعه یزدگرد.
از تهران تا ملایر 430 کیلومتر راه است و هر مسافری که به ملایر می رسد ، صاف می رود سراغ شیرهی انگور!
«گرفتن شیره انگور کار راحتی نیست. خاک سفید لازم دارد که همه جا نیست، مال روستاهای اطراف ملایر است. با هر انگوری هم نمیشود شیره انگور گرفت، انگورش باید درشت و شیرین باشد.»
انگور و شیره انگور، از محصولات اصلی ملایر است . در موزه خانه لطفعلیان ، شیوه ساخت کشمش و شیره انگور به وسیله مجسمههایی به نمایش گذاشته شده است، البته همراه با یک پیاله شیره انگور که زیاد هم گران نیست!
«بروید خانه خانه لطفعلیان . آنجا میتوانید مراحل درست کردن شیره انگور را از نزدیک ببینید.»
خانه خانه لطفعلیان ، خانهای بازمانده از عصر فتحعلیشاه قاجار. مثل همه خانههای ایرانی، حیاط دارد و حوض و اندرونی و بیرونی. این خانه، اصطبل و حمام و حسینیه هم دارد.
این خانه یکی از 120 خانهی تاریخیِ متعلق به قاجار است که در شهر ملایر و در استان همدان قرار گرفتهاست. این خانه در خیابان شهید مصطفی خمینی و در کوچهی شهید علیرضا شهبازیان قرار دارد.
صاحب اول و سازندهی این خانه فردی به نام محسن مصدقی معروف به مصدقالممالک بود که در زمان پادشاهی فتحعلی شاه قاجار با کمک رابطهی خویشاوندی که با دربار داشت توانست از معماران ماهر و چیرهدست آن زمان کمک بگیرد و این خانه را بسازد. از قسمتهای مختلف این خانه میتوان حسینیهی آن را نام برد. این خانه را بیشتر در مراسمات مذهبی استفاده میکردند که وجود حسینیه هم این موضوع را تایید میکند. بعدها شخصی به نام مرتضی خان لطفعلیان این خانه را خرید و قسمت حسینیهی آن را به خانه تبدیل کرد.
خانهی لطفعلیان که یکی از خانههای زیبای قاجار است در سال 1383 توسط میراث فرهنگی شهرستان ملایر از مالک آن خریداری شد و پس از مرمت و تغییراتی در بنا به منظور زیاد شدن عمر بنا و استفادهی بیشتر از آن به موزه تبدیل شد. این موزه تنها موزهی شهر ملایر و محلی برای معرفی آداب و رسوم، تاریخ و فرهنگ مردم ملایر است. این بنا در اسفند ماه سال 1380 به ثبت ملی رسیدهاست.
این خانه 1200 مترمربع زیر بنا دارد و شامل یک حیاط بیرونی و یک حیاط اندرونی است. این بنا دارای یک شاهنشین با سه در ارسی است که نور و روشنایی این اتاق را با زیباییش تامین میکند. از برجستهترین و زیباترین ویژگیهای این خانه میتوان به تراش آجرنمای بدنهها، فرمهای قرینه، نقوش هندسی مسطح و نقش برجسته با الگوی اصیل ایرانی اشاره کرد.
نمای بیرونی خانه با کاهگِل پوشیده شدهاست و پنجره و تزئینات بیرونی ندارد. این معماری خاص در دورهی قاجار به دلیل حفظ حریم خانواده و خطر اشرار بوده است. سردرِ ورودی این خانه از آجرکاریها و نقوش زیبایی ساخته شده است.
اینجا موزه تاریخ و فرهنگ ملایر است و در آن سندهای تاریخی باقیمانده از گذشته و اشیای باستانی کشف شده از تپههای اطراف ملایر نگهداری میشود.
مجسمهها در بخش مردم شناسی، زندگی مردم را در گذشته نشان میدهند و همینطور طرز ساخت باسلق و شیره انگور را .
کرسی، چراغهای توری نفتی، اتوی زغالی، وسایل کشاورزی، سبد، فانوس، چپق، سازهای موسیقی، سماور، مجمعه، وسایل شکار… و حتی یک رادیو گرام قدیمی، از چیزهایی بود که در موزه ملایر دیده میشد.
هر شهری و حتی هر محلهای باید موزهای داشته باشد تا یادگاریها از بقچه و صندوقچه و پاکت و کشو و کمد بیرون بیاید… بیاید جلو چشممان، آن هم فقط برای کشف راز این خانههای قدیمی!
