آیین های خاص محرم در 22 شهر کشور

در این ایام بازار سفر هم حال و هوای محرمی دارد . بسیاری از مردم به زادگاهشان سفر می کنند تا در آیین هایی که برای آنها به نوعی نوستالوژی است شرکت کنند . بسیاری مردم نیز ترجیح می دهند برای شرکت در آیین های پرشور و متفاوتی که در برخی شهرها برگزار می شود حضور داشته باشند.

توریسم آنلاین: هاجر شاهد جوقان / با آغازمحرم ایران حال و هوای دیگری دارد. علاقه ایرانیان به اولاد علی (ع) و شیفتگی به امام حسین و خانواده ایشان در آیین های سوگواری در گوشه گوشه کشور پدیدار می شود.هرمنطقه ای از ایران بنا به جغرافیا و فرهنگ  آیین ها و سفره های خاص خود را دارد. آنان با جان و دل برای امام حسین و 72 یار وفادارش با آیین های اصیل سوگواری می کنند.

در این ایام بازار سفر هم حال و هوای محرمی دارد . بسیاری از مردم به زادگاهشان سفر می کنند تا در آیین هایی که برای آنها به نوعی نوستالوژی است شرکت کنند . بسیاری مردم نیز ترجیح می دهند برای شرکت در آیین های پرشور و متفاوتی که در برخی شهرها برگزار می شود حضور داشته باشند.

در ادامه به معرفی برخی  آئین هایی خواهیم پرداخت  که در شهرهای مختلف کشور در ایام محرم و صفر برگزار می شود و برخی بهانه سفر هستند؛ کما اینکه برخی از آنها به رویدادی ملی تبدیل شده و مردم از اقصا نقاط کشور برای شرکت در این آیین ها به این استان هاسفر می کنند.

لرستان

یکی از خاص‌ترین آداب و رسوم محرم در ایران، مربوط به مردم استان لرستان است. به صورت کلی رسم‌ و‌رسومات مردم لرستان مانند گل‌ مالی محرم یا چهل منبر تنها مختص خودشان است و در هیچ کجای ایران این نوع مراسم‌ها برگزار نمی‌شود.

از جمله مهم‌ترین کارهایی که لرها انجام می‌دهند، برپایی تکیه‌های عزاداری است. جالب است بدانید قدیمی‌ترین تکیه‌هایی که در لرستان و به خصوص خرم‌آباد برپا ‌شده، مربوط به 150 سال پیش است. لرها در 4 روز اول محرم در تکیه‌‌ها و حسینیه‌ها و 6 روز بعد به صورت هیئت در کوچه و خیابان‌های سطح شهر عزاداری می‌کنند.

مراسم گل‌ مالی به آیین قبل از اسلام برمی‌گردد. در آن دوران، زمانی که مردم اسطوره‌ها، قهرمانان و جوانان خود را از دست می‌دادند در سوگ‌شان سر و صورت خود را گل‌ مالی می‌کردند.

شهرکرد

شهر “طاقانک” در استان چهارمحال و بختیاری سال هاست که در ایام محرم زبان زد مردم این استان می باشد. از سال ها پیش در این شهر رسم بر این بوده که در ورودی شهر و در جوار مسجد، حسینیه و امامزاده شهر، منطقه ای بزرگ را با نخل هایی که از استان های همجوار آورده شده به صورت نمادین کاشته و بازسازی روز عاشورا را با زدن خیمه ها در میان آن ها به تصویر می کشند. در سال های اخیر هر شخصی بانیتی و خواسته ای قلبی خیمه ای را در اولین روزهای محرم در این منطقه برپا کرده و دهه اول محرم به ویژه شب ها در میان این خیمه ها به عزاداری و خواندن زیارت و پخت نذری می پردازند. اوج حماسی بودن این آئین در ظهر روز عاشورا با به آتش کشاندن این خیمه ها توسط افرادی قرمز پوش که نشان از دشمنان اهل بیت می باشند می توان دید.

مشهد

مراسم خیمه‌سوزان یکی از مراسمی است که به‌صورت نمادین اشاره به سوختن خیمه‌های دشت کربلا دارد. مشهدی ها معمولا ظهر روز عاشورا این مراسم را برپا می‌کنند. مراسم کرسی‌خوانی یکی از آداب بی برو برگرد برپایی محرم در مشهد است. شله مشهدی که یکی از غذاهای محلی استان خراسان رضوی است، در ماه محرم به عنوان یک غذای نذری پخته می‌شود.

بوشهر

می‌توان گفت ضرب خاص آهنگ‌های جنوبی به گوش همه ما آشناست. تِم خاص موسیقی جنوبی در اجرای مراسم عزاداری جنوبی‌ها هم نقش مهمی دارد. این مراسم هم از نظر نمایشی و هم از نظر موسیقیایی، جزو خاص‌ترین و غنی‌ترین مراسمی است که در کل ایران برگزار می‌شود. یکی از جالب‌ترین رسوم بوشهری‌ها، چاووشی‌خوانی است. چاووشی یک نوع نوحه خاص بوشهری‌ است که در مدح امام حسین خوانده می‌شود. مراسم سنج و دمام نیز جزو آیین قدیمی و خاص بوشهر است. در واقع آیین سنج و دمام مقدمه‌ای بر شروع مراسم سینه‌زنی مردم بوشهر است. مراسم سینه‌زنی بوشهر نیز تنها مختص این شهر است.

اهواز

اهواز نیز مانند دیگر شهرها و استان‌های ایران مراسم خاص خود را دارد. البته باید بدانید آیین شهرهای مختلف خوزستان با یکدیگر متفاوت است. برای مثال در شهرهای شایگان و آبادان، مردم در روز هفتم به نیت حضرت ابوالفضل (ع) نذری‌های زیادی پخش می‌کنند؛ در پایان روز نیز مراسم خاص خود را با ذکر (یا عباس جیب المای لسکینه) تمام می‌کنند.مراسم (عرس‌القاسم) آیین مشهور دیگری است که در بعضی از شهرهای اهواز مثل خرمشهر، ماهشهر، شادگان و غیره برگزار می‌شود. در این مراسم عزاداران سینی‌هایی که از میوه، شیرینی و شمع پر شده‌است، در بین عزاداران می‌گردانند. عزاداران نیز شروع به کل‌زدن می‌کنند. مراسم مخصوص زنان عرب، چلاب‌زنی و غیره نیز جزو مراسم‌های معروفی است که در شهرهای مختلف اهواز برگزار می‌شود.

بندرعباس

دسته عزاداران محرم در بندر عباس، مانند دیگر شهرها آیین عزاداری محرم در ایران را با شکوه خاصی برگزار می‌کنند. علم‌گردانی و حجله‌گردانی جزو معروف‌ترین آیین بندرعباس است. مراسم علم‌گردانی بندرعباس نیز مانند دیگر استان‌ها، با چرخاندن علم‌های خاص در سطح شهر برگزار می‌شود. برای برگزاری آیین حجله‌گردانی، مردم در شب نهم محرم به یاد حضرت قاسم حجله‌ای به شکل تابوت می‌سازند و عزاداری می‌کنند.یکی از جالب‌ترین و خاص‌ترین مراسماتی که در بندرعباس برگزار می‌شود، مراسم شست‌وشوی علم است. در طی این مراسم مردم 12 علم را به دریا می‌برند و لباس‌هایی رنگی که در آب شسته‌شده به این 12 علم چوبی می‌پوشانند. در روز عاشورا نیز لباس‌های خود را در می‌آورند که به اصطلاح این کار به معنی شهید کردن است. مردم هم برای نذری‌دادن علم‌ها را به خانه‌های خود دعوت می‌کنند.

مازندران

در ماه محرم، مکان‌هایی شبیه به ساختمان در حیاط مساجد ساخته می‌شود که به آن‌ها «سقانفار» می‌گویند. معماری این مکان‌ها شبیه معماری بومی و محلی خود مازندران است. کاربرد سقانفار شبیه به تکیه‌های امروزی است و در آن به عزاداران محرم در ایران شربت، چای می‌دهند.روستای نوا از روستاهای شهرآملِ مازندران، به‌خاطر مراسم «نخل‌گردانی» در ایام محرم معرف است. نخل محرم در واقع محفظه‌ای شبیه تابوت است که عزاداران آن را به‌عنوان تابوت امام حسین در مراسم عزاداری حمل می‌کنند. در مازندران عزاداران از روز هفتم محرم آیین علم‌گردانی را برگزار می‌کنند. در مازندران آیین کوچک بزرگ و دیگری هم مانند کَرنا زنی، پیدک اشکندی زنی و کرب زنی وجود دارد.

 اردبیل

عزاداری محرم در این شهر به قدری پرشور و حرارت است که به عزاداری های دارالارشاد معروف شده‌است. عزاداری‌های دارالارشاد اردبیل شامل مراسم مختلفی مثل شمع‌گردانی، طشت‌گذاری و غیره می‌شود.

یکی از جالب‌ترین مراسم‌هایی که در اردبیل برگزار می‌شد، مراسم شمع گردانی است. اردبیلی‌ها در در زبانی ترکی به این مراسم (شمع پایلاما) می‌گویند. این مراسم در روز تاسوعای حسینی برگزار می‌شود. طشت گذاری، مراسم و آیین سنتی دیگری است که هر سال از 3 روز مانده به آغاز محرم در اردبیل برگزار می‌شود.مراسم طشت گذاری از آنجایی نشآت گرفته که در روز 27 ذی الحجه، امام حسین و یارانشان با وجود کمبود آب تمامی ذخیره آب خود را در طشت‌ها ریخته و به یاران حر دادند. طشت‌ها نیز نماد همان مشک‌هایی است که امام حسین به یاران حر تقدیم کرد. عزاداران اردبیلی با برگزاری این مراسم بیعت و پیمان خود را با امام حسین تجدید می‌کنند.

اصفهان

شهر اصفهان از جمله پیشتازان امور مذهبی در ایران است. مراسم علم‌گردانی بیش از 5 قرن قدمت دارد. این مراسم در شهرهای خور و بیابانک اصفهان بسیار متداول است. شهرت مراسم علم‌گردانی به قدری زیاد است که مردم هر ساله نه تنها از شهرهای اطراف بلکه از استان‌های اطراف نیز برای دیدن این مراسم به خور و بیابانک می‌روند.از جمله دیگر مراسم‌های معروفی که اصفهانی‌های عزیز در ایام محرم برگزار می‌کنند مراسم زار خاک است. فانوس‌گردانی نیز جزو مراسمات معروف اصفهان در ماه محرم است.

ابیانه

یکی دیگر از مناطق ایران که در ایام محرم عزاداری مشهور و زیبایی دارد، روستای تاریخی ابیانه است. مردم ابیانه در مراسم عزاداری ‌محرم و صفر با همان لباس‌های محلی خود حضور پیدا می‌کنند. مراسم محرم در ابیانه از شب‌ تاسوعا همراه با «آئین ذاکری» شروع می‌شود، آئین ذاکری به معنای خواندن «ذکر مصیبت در شب تاسوعا» است.

صبح روز بعد مردم از جلوی روستا امام‌زاده حرکت می‌کنند و مقصد آن‌ها خانه‌های افرادی است که در سال گذشته عزیز از دست دادند و به خانواده آن‌ها در این روز سر می‌زنند. صاحبان عزا در حد توان خود از مردم پذیرایی می‌کنند. از دیگر مراسم‌هایی که در ابیانه در روز تاسوعا و تا غروب عاشورا برگزار می‌شود شامل جغجغه زنی، نخل گردانی، شاداگردانی، طلوع خوانی و شام غریبان است که در طول این مراسم‌ها از مردم با غذای نذری، چای، خرما و خوراکی‌های گوناگون پذیرایی می‌شود.

مبارکه اصفهان

در استان اصفهان مراسم های بسیاری که ریشه در سنت و اصالت آن ها دارد بر گذار می شود. در هر نقطه از این استان رسمی آئینی رنگ بوی ویژه ای به آن می دهد. در نزدیکی شهر “مبارکه” روستاهای “باغملک” و “اراضی” رسمی زیبا در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی را برگزار می کنند. اهالی روستای “اراضی” در روز تاسوعا غذاهایی به حد توان هر خانواده تهیه کرده و با تزئین آن را به حسینیه می برند. بعد از نماز ظهر از خانواده ای که از روستای”باغملک” دعوت کرده اند پذیرایی می کنند. در روز عاشورا نیز اهالی”اراضی” به باغملک” رفته و پس از سوگواری در عزای امام حسین (ع) از نزری این روز استفاده می کنند.

کاشان

آیین مشهور عزاداری ‌محرم در کاشان، «چاووش عزا» است. درواقع عزاداری سنتی محرم در کاشان سابقه طولانی تاریخی دارد و هرساله در آخرین روز ذی‌حجه دسته (چاووش عزا) وارد بازار بزرگ کاشان می‌شوند و شروع ماه محرم را به کسبه و مردمان بازار اعلام می‌کنند. چاووش عزا در مسیر بازار شروع به خواندن اشعار و مداحی در وصف امام‌حسینی (ع) و شهدای کربلا در روز عاشورا می‌کنند. سابقه برگزاری مجلس روضه‌خوانی بیت آیت‌الله مدنی هم بیش از دو قرن گذشته و نسل به نسل منتقل‌شده است. بیش از دو قرن مجلس روضه‌خوانی بیت‌ آیت‌الله مدنی در مسجد حبیب بن موسی (ع) برگزار می‌شود.

آران و بیدگل

از مراسم های زیبا و سنتی در آغاز محرم «چاووشی خوانی» هیات های مذهبی در کوچه های “آران و بیدگل” می باشد. از دو یا سه صده قبل رسم بوده که قبل از آغاز محرم هیات ها و مردم در مسیری که به سمت امامزاده ختم می شده، به راه می افتاده و با خواندن اشعار مذهبی همه را به آمدن محرم نوید داده و به عزادای دعوت می کردند. رسمی زیبا و البته سنتی در شهری که رنگ و بوی خرافات در آن دیده نمی شود.

شاهرود

هرسال در پنجم ماه که بانام «یا عباس ‌یا عباس» در شاهرود مشهور است، مراسم «طوق بندان» برگزار می‌شود. طوق عظیم و سنگینی در این شهر حمل می‌شود که این طوق بزرگ از پایه چوبی، بدنه فلزی سینی‌ مانند مشبک به شکل قلب و زبانه‌ فولادی به‌عرض تقریبی 10 سانتی‌متر و طول یک متر ساخته‌شده است. اهالی شاهرودی‌ها باور دارند که این طوق عظیم نمادی از علم و بیرق حضرت ابوالفضل (ع) است که ایشان علمدار واقعه کربلا هستند، به همین دلیل این روزبه یاعباس‌یاعباس در شاهرود مشهور است.

یزد

یزدی‌ها در عزاداری محرم و صفر آیین نخل‌برداری را برگزار می‌کنند. نخل محرم یزدی‌ها نشانه مشهوری از این ایام در ایران است. یزدی‌ها المانی چوبی به نام نخل را در سطح شهر می‌چرخانند. میدان امام تفت، میدان مهریز و میدان امیر چخماق میدان‌های معروف یزد هستند که هر سال به بهانه مراسم نخل‌گردانی محرم مملو از جمعیت می‌شوند. معمولا مراسم نخل‌گردانی در ظهر یا غروب عاشورا در شهر یزد برگزار می‌شود.

ایلام

یکی دیگر از عزاداری‌های مشهور که هرسال در ایلام توسط زنان برگزار می‌شود، «مراسم چایینه» است. رسم چایینه‌زنان در ایلام در روزهای مخصوصی از محرم که شخصیتی‌هایی در این روزبه شهادت رسیده‌اند، برگزار می‌شود. آیین چایینه‌ شامل: چایینه حضرت ابوالفضل(ع) در روز هشتم محرم، چایینه حضرت قاسم(ع) در هفتم محرم، چایینه امام حسین (ع ) در روز دهم محرم و چایینه روز اربعین حسینی است. رسم مراسم چایینه قاسم به این‌گونه است که بر تن دختران جوان مجرد لباس عروس تن می‌کنند سپس چایینه‌خوان‌ها مراسم را برگزار می‌کنند.

کرمانشاه

در کرمانشاه پخش انواع نذورات در ایام محرم مثل گوشت نذری، آش نذری، شله‌زرد، حلوا، حلیم بسیار مرسوم است. مراسم محرم در شهر کرمانشاه با راه افتادن دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی در سطح شهر برپا می‌شود.

جالب است بدانید که در روز عاشورا بعضی از زنان کرمانشاهی روسری خود را به زیر پای عزاداران می‌اندازند تا به این صورت آن‌ها را تبرک کنند. بعضی از افراد نیز جلوی پای هیئت‌ها گوسفند نذری را ذبح و پخش می‌کنند.

زنجان

عزاداری مردمان زنجان به «پایتخت شور حسینی» مشهور است و آن‌قدر مراسم عزاداری‌محرم در زنجان باشکوه و زیبا برگزار می‌شود که دوست دارید ساعت‌ها بنشینید و این مراسم را تماشا کنید. اوج عزاداری ‌محرم و صفر در زنجان از شب نهم محرم یعنی شب تاسوعا شروع می‌شود. محل شروع عزاداری محرم در زنجان، حسینِ و زینبیِ اعظم است که بعد از شروع مراسم جمعیت شروع به حرکت می‌کنند و به خیابان‌های اصلی اطراف می‌روند و در همین حین نوحه‌خوانی و سینه‌زنی می‌کنند. یکی از جذابیت‌های شورانگیز این عزاداری در زنجان این است که مداحان با لهجه ‌ترکی روضه می‌خوانند و مردم با سینه‌زنی مداحان را همراهی می‌کنند.

تبریز

مردم تبریز هرساله مراسم شاه ‌حسین را در ایام عزاداری‌محرم برگزار می‌کنند. نام این مراسم در میان مردم ترک‌زبان تبریز به «شاخسی، واخسی » یا «شاه حسین، وای حسین» مشهور است. برگزاری مراسم شاه حسین در تبریز به این‌گونه است که مردم باید زنجیره انسانی تشکیل دهند و دستانشان را در کنار یکدیگر و پشت کمر هم قرار دهند سپس در همین حین چوب‌‍‌مخصوص در دست دیگر گرفته و آن‌ها از مسیر سرتاپای خود حرکت دهند. مردم در این مراسم این حرکات را همراه با روضه و نوای «شاه حسین» (ترکی: شاخسی) و «وای حسین» (ترکی: واخسی) انجام می‌دهند و همراه با این نواخوانی عزاداری می‌کنند.

قم

در شهر “قم” در شب های هشتم و نهم محرم توسط عراقی های ساکن در این شهر پس از تاریکی هوا مشعل هایی را به دست گرفته و به داخل شهر می آیند. حرکتی بزرگ و دیدنی همراه با صدای نوحه و تبل که نمادی از کاروان اشقیاء در روز عاشورا و آتش زدن خیمه های اهل بیت می باشند. تاریکی هوا و نور مشعل ها همراه با ذکر مصیبت فضایی سوزناک را برای عاشقان حضرت فراهم می کند.

 بیرجند

درتاریخ آمده که سه روز پس از واقعه عاشورا طائفه “بنی اسد” برای خاک سپاری اجساد شهدای کربلا به دشت کربلا آمده و آن ها را به خاک سپردند. این مراسم که به احترام این افراد برگزار می شود به مراسم “بیل زنی” معروف است. مردم در میان جمعیت به دسته های چند نفره تقسیم شده و با در دست گرفتن بیل ها و بر هم زدن آن ها در بالای سر به سوگ می نشینند. در پشت سر این بیل به دستان، خیل جمعیت با بر دوش گرفتن علم و نخلی که نشانه پیکر امام حسین (ع) است و گهواره ای به یاد علی اصغر(ع) طفل شیرخواره امام به راه می افتند.

گیلان

در “گیلان” زنانی که بیمار در خانه دارند و یا نیازمند هستند و حاجتی دارند، با روبنده و چادری که آن ها شناخته نشوند به در خانه اهالی بومی رفته و با کفگیر به در کوبیده و ظرف غذا را به صاحب خانه می دهند. صاحب خانه مقداری حتی ناچیز از شیرین پلو خود را داخل ظرف ریخته و ظرف را بر می گردانند. اغلب 72 خانه را می روند و برنج جمع آوری شده را به خانه برده و با خانواده خورده و با دعا حاجت خود را از صاحب این روز می خواهند.